ابو ريحان قديم است ؛ و تاريخى كه كمالشرى بخشى « 1 » تقرير مىكند ، تاريخى جديد است مرتّب بر آن بر جمله زعم اهل هند آنست كه مدّت ميان دو طوفان آن مقدار است كه مكعبّى چهار فرسنگ طول در چهار فرسنگ عرض در چهار فرسنگ عمق تصوّر كنند ؛ و تجويف آن به كنجيد مشحون و محشو گردانند ، و به عدد هر كنجيدى سالى موافق آن تصوّر كنند . پس بدين قياس ادوار را نهايت و انجام بىضبط و حساب باشد ؛ و ابو ريحان از تقرير براهمه و حكماى هند چنان آورده كه طبيعت كلّى كه موجودات عالم و آفرينش بدان قايم است با اجزا و فروع خود ناچيز شود و بميرد به خلاف واقع ، و به اين تقرير طبيعت قديم نباشد مگر محدّث ، و واجب الوجود بارى است تعالى و تقدّس . و طبيعت ممكن الوجود است ؛ و لقب طبيعت برهما « 2 » نهاده‌اند ، و معنى برهما رهنماى است . و آنچه مجوس « 3 » تقرير مىكنند كه برهما پيغامبرى است مانند فريشته كه همواره زنده باشد و ملازم و مدبّر عالم و آدم « 4 » ، اشارت بدين طبيعت است ؛ و حكما اين طايفه را بدين سبب برهمن « 5 » گويند كه مذهب طبيعت دارند ، و ايشان عمر طبيعت مذكور صد سال برهمنى نهاده‌اند ، هر سالى از آن سيصد و شصت روز ، و هرروز از اين سيصد و شصت روز ، چهار هزار هزار هزار و سيصد و بيست هزار سال باشد ، و اين يك روز را يك كلپ « 6 » گويند . و از ترجمهء ابو ريحان دوازده هزار سال جترجوگى « 7 » است ، و مبلغ يك هزار عدد جترجوگ عبارت از كلپى است ؛ و اين آن مدّت است كه حكماى هند گويند كه مجتمع شوند در دو طرف آن كواكب سيّارهء سبعه و اوجات و جوزهرات ايشان در اوّل برج حمل افتاده تا باز استيناف اجتماع ايشان هم در دقيقه‌اى از

--> ( 1 ) . Kam la - s ? ri ? Bahs ? i ( 2 ) . Brahm ( 3 ) . mag ? Us ( 4 ) . dam ( 5 ) . Brahman ( 6 ) . Kalpa ( 7 ) . G ? aturyuga